Nowy system ekonomiczno-finansowy, wprowadzony do polityki gospodarczej jako wyraz wcielenia w życie uchwał VI Zjazdu PZPR, ma charakter parametryczno--dyrektywny. Zgodność działania organizacji gospodar­czych z ustaleniami planu centralnego — czytamy w Uchwale VI Zjazdu — zapewnić należy przez znaczne rozszerzenie oddziaływania dźwigni ekono­miczno-finansowych przy jednoczesnym ograniczeniu wskaźników dyrektywnych *. System uznając priory­tet celów i zadań społeczno-gospodarczych ma w swoim założeniu aktywizować kadrę kierowniczą organizacji gospodarczych w dążeniu do skutecznego i racjonalne­go gospodarowania. Służy temu przyznana jej samo­dzielność i swoboda w podejmowaniu decyzji planis­tycznych. Powstaje zatem pytanie, jak w praktyce oddziałuje mechanizm podejmowania decyzji na realizację kon­kretnych celów stawianych przed organizacjami gospo­darczymi przy zapewnieniu priorytetu celów systemu denta na realizację celów zgodnych z preferencjami ma­kroekonomicznymi. Zakres pracy ograniczono tylko do przedstawienia den terminant decyzyjnych w procesie planowania działal­ności przemysłowej. Rozważania przeprowadzono na. szczeblu przemysłowych organizacji gospodarczych, zwanych dalej organizacjami gospodarczymi, pomija-, jąc zagadnienia związane z Wewnętrznym funkcjono­waniem jednostek wchodzących w skład danej organi­zacji (zakładów, przedsiębiorstw, kombinatów). W kolejnych rozdziałach zanalizowano determinanty decyzyjne ujawniające się w trakcie planowania finan­sowego, produkcji i eksportu oraz wykorzystania czyn-, ników produkcji i ich wzajemne powiązania. W anali­zie poszczególnych sfer planistycznych organizacji gos­podarczej starano się sprecyzować istniejące pole de­cyzji, zakres wsparcia informacyjnego oraz rolę wspar­cia motywacyjnego. Zwrócono przy tym szczególną centralnego planowania i zarządzania gospodarką naro­dową? Tematem pracy jest zbadanie, w jakim stopniu ist­niejący mechanizm podejmowania decyzji skłania do realizacji wiązki celów stojących przed konkretnymi układami produkcyjnymi, takich jak: wzrost efektywności gospodarowania', rozwój ilościowy produkcji i dostosowanie jej do potrzeb rynkowych, zwiększenie korzyści wynikających z międzynaro­dowego podziału pracy. Ważne jest tu również uchwycenie anty bodźców lub czynników neutralizujących działanie systemu motywa­cyjnego, który naprowadza decydenta na rozwiązywa­nie problemów decyzyjnych implikujących wyższy sto­pień realizacji celów działalności gospodarczej. Dążąc do znalezienia odpowiedzi na tak postawione pytanie prześledzono proces podejmowania decyzji w trakcie planowania działalności produkcyjnej w organi­zacjach gospodarczych. Skuteczność procesu decyzyjne­go zależy przede wszystkim od istniejących determinant decyzyjnych, jakie występują w procesie planowania. Można tu wyróżnić swobodę decyzji i system motywa­cyjny. Elementy te tworzą podstawę podejmowania de­cyzji, warunkującą dostatecznie sprawne przeprowadze­nie procesu decyzyjnego przez decydenta. Zadaniem systemu motywacyjnego oddziałującego na decydenta jest wsparcie procesów decyzyjnych dotyczą­cych c lów działalności gospodarczej w takim stopniu, aby stały się środkiem do realizacji celów makroekono­micznych. Skuteczność systemu motywacyjnego zależy w znacznym stopniu od swobody decyzji, jaką stworzo­no decydentowi. W konsskwencji chodzi o takie dopaso­wanie swobody decyzji i systemu motywacyjnego, aby ten ostatni ukierunkował inicjatywę i aktywność decy- cesów decyzyjnych w organizacjach gospodarczych za­stanowiono się nad rolą wsparcia motywacyjnego, któ­re jest komplementarne do wsparcia informacyjnego, a jednocześnie ukierunkowuje proces na podnoszenie stopnia realizacji celów działalności gospodarczej. Scha­rakteryzowano istotę systemu motywacyjnego i jego kierunki działania. Przedstawiono też istotne cechy nie­których instrumentów motywacyjnych składających się na konstrukcję systemu motywacyjnego zawartego w nowym systemie ekonomiczno-finansowym. W drugiej części pracy, na przykładzie konkretnych sfer działalności planistycznej organizacji gospodarczej, pokazano przebieg realizacji celów przez analizę pro­cesu informacyjno-decyzyjnego i zwrócono uwagę na występujące w nim odchylenia od stanu hipotetycz­nego sprecyzowanego w części teoretycznej. Rozważa­nia rozpoczynają się od analizy determinant decyzyj­ nych w planie finansowym, który przedstawiono w roz- sowanej technologii oraz zaopatrzenie materiałowe. Przy podejmowaniu decyzji w zakresie eksportu pod­stawowym czynnikiem ograniczającym pole decyzji pla­nistycznych są wskaźniki dyrektywne ilości i struktu­ry eksportu oraz limity środków dewizowych. Ocenia­jąc system motywacyjny można stwierdzić, iż w wię­kszości wypadków oddziałuje on na wzrost produkcji, w mniejszym zaś stopniu — na aktywizację eksportu. Istotnym celem organizacji gospodarczej jest pod­wyższenie efektywności gospodarowania czynnikami produkcji, a zwłaszcza wzrost wydajności pracy, obniż­ka kosztów materialnych, poprawa efektywności in­westycji. Zakres racjonalizacji zatrudnienia i gospo­darki płacowej nie jest wystarczający i zgodny z pre­ferencjami centrum. Przeważnie większość środków płacowych decydent przeznacza na wzrost zatrudnie­nia. Wymaga to ścisłej kontroli i wprowadzania dodat­kowych instrumentów bezpośredniego oddziaływania, które kolidują z parametrami. Natomiast analiza de- , cyzji zaopatrzeniowych jest ułatwiona, gdyż pole de­cyzji jest znaczne. Trudno jest z kolei dostarczyć wia­rygodnych informacji ze względu na działanie czynni­ków stochastycznych. Wsparcie informacyjne odgrywa w procesie decyzyjnym większą rolę niż wsparcie mo­tywacyjne. Najwięcej trudności przysparza sterowanie decyzja­mi rozwojowymi. Wynika to z charakteru planu roz­woju, który jest elementem dynamicznym w planie techniczno-ekonomicznym i wpływa na inne plany przedmiotowe. Decydent jest żywotnie zainteresowany w podejmowaniu decyzji o nowych inwestycjach, nie ma on jednak pełnego wsparcia informacyjnego i zda­je sobie sprawę z występującego ryzyka inwestycyjne­go. W tej sytuacji antybodźcowe oddziaływanie syste- mu motywacyjnego na nieprzemyślane inwestowanie jest niewystarczające. W podsumowaniu przedstawiono uwarunkowania procesów decyzyjnych zachodzących w planowaniu rocznym. Z przeprowadzonej w pracy analizy wynika, że mechanizm podejmowania decyzji nie zawsze sprzy­ja określaniu struktury celów, która powinna stać się środkiem do realizacji celów społeczno-gospodarczych. Pojawiają się przy tym różnorodne trudności związane z ustaleniem zakresu pola decyzji planistycznych, opra­cowaniem systemu informacji decyzyjnej za pomocą elektronicznej techniki obliczeniowej. Zanalizowano więc -możliwości ich złagodzenia, aby zagwarantować integrację celów działalności gospodarczej na szczeblu mikroekonomicznym z celami społeczno-gospodarczy­mi całej gospodarki. Niezmiernie ważne jest też wzajemne dopasowanie systemu motywacyjnego do zakresu pola decyzji pla­nistycznych. Tylko harmonijne ich współdziałanie wy­zwala inicjatywę i aktywność decydenta do realizacji makroekonomicznej struktury celów społeczno-gospo-darczych. Zakres problematyki przedstawionej w pracy po­winien zainteresować zarówno teoretyków funkcjono­wania organizacji gospodarczych, jak i kadrę kierow­niczą. Praca może też być wykorzystana w procesie nauczania na studiach wyższych.